भारतामध्ये नवे लेबर कोड लागू झाल्यानंतर कर्मचाऱ्यांच्या कामकाजाच्या वेळांबाबत मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. आठवड्यात 5 दिवस काम आणि 2 दिवस सुट्टी ही सध्या प्रचलित पद्धत असली, तरी आता 4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुट्टी मिळू शकते का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. याबाबत श्रम आणि रोजगार मंत्रालयाने महत्त्वाची भूमिका स्पष्ट केली आहे.
भारतात कामकाजाची सध्याची पद्धत
देशातील बहुतांश सरकारी आणि खासगी कार्यालयांमध्ये 5 दिवसांचा work week पाळला जातो. म्हणजेच कर्मचारी आठवड्यात 5 दिवस काम करतात आणि 2 दिवस सुट्टी मिळते. मात्र जपान, जर्मनी आणि स्पेनसारख्या काही देशांमध्ये 4 दिवसांचा work week स्वीकारला गेला असून तिथे कर्मचाऱ्यांना 3 दिवसांची सुट्टी मिळते.
नव्या लेबर कोड्समध्ये काय तरतूद आहे
श्रम आणि रोजगार मंत्रालयाने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर दिलेल्या माहितीनुसार, नवे labour codes लवचिक कामकाजाच्या वेळांना परवानगी देतात. यानुसार कर्मचारी आठवड्यात केवळ 4 दिवस काम करू शकतात आणि उर्वरित 3 दिवस सुट्टी घेऊ शकतात.
4 दिवस कामासाठी किती तास काम करावे लागतील
नव्या नियमानुसार आठवड्यातील एकूण कामाचे तास 48 इतकेच राहतील. त्यामुळे 4 दिवस काम करण्याचा पर्याय निवडल्यास, कर्मचाऱ्याला दररोज 12 तास काम करावे लागेल. या 12 तासांमध्ये विश्रांतीचे वेळापत्रक आणि इतर आवश्यक ब्रेक्सही समाविष्ट असतील.
12 तासांपेक्षा जास्त काम केल्यास काय
जर एखाद्या कंपनीने कर्मचाऱ्याकडून 12 तासांपेक्षा अधिक काम करून घेतले, तर ते overtime मानले जाईल. नव्या लेबर कोड्सनुसार अशा overtime साठी कर्मचाऱ्याला नेहमीच्या वेतनाच्या दुप्पट दराने मोबदला देणे बंधनकारक आहे.
नव्या लेबर कोड्सचा उद्देश
21 November 2025 रोजी केंद्र सरकारने जुने 29 कामगार कायदे रद्द करून 4 नवे labour codes लागू केले. या बदलांचा उद्देश नियम सुलभ करणे, कर्मचाऱ्यांचे हक्क मजबूत करणे आणि कामकाजाची रचना आधुनिक बनवणे हा आहे. या कोड्समुळे वेळेवर वेतन, ठरावीक कामाचे तास, overtime साठी जादा मोबदला, तसेच सुरक्षितता आणि आरोग्य सुविधांमध्ये सुधारणा अपेक्षित आहे.
प्रत्यक्ष अंमलबजावणी कशी होईल
चार दिवसांचा work week हा पर्याय सक्तीचा नसून, तो नियोक्ता आणि कर्मचारी यांच्यातील सहमतीवर अवलंबून असेल. त्यामुळे सर्व कर्मचाऱ्यांना लगेचच आठवड्यात 3 सुट्ट्या मिळतील असे नाही, मात्र इच्छुक कंपन्या आणि कर्मचारी ही पद्धत स्वीकारू शकतात.
