संगठित क्षेत्रातील करोडो कामगारांसाठी कर्मचारी भविष्य निधी संघटना (EPFO) केवळ निवृत्ती निधीचे साधन नाही, तर ते कठीण काळात कुटुंबाला आर्थिक सुरक्षा देखील पुरवते. EPFO आपल्या सदस्यांच्या कुटुंबाला कठीण काळात आर्थिक मदत देण्यासाठी एक विशेष योजना राबवते. या योजनेचे नाव आहे ‘Employees Deposit Linked Insurance’ अर्थात EDLI. ही योजना जीवन विम्याच्या रुपात कार्य करते. जर कुठल्याही EPFO सदस्याचे नोकरी दरम्यान निधन झाले, तर त्याच्या कुटुंबाला (नामनिर्देशीत) ७ लाख रुपयांपर्यंत एकरकमी आर्थिक सहाय्य मिळते.
EDLI योजना कशी कार्य करते?
EDLI योजना १९७६ मध्ये खासगी क्षेत्रातील कामगारांना सामाजिक सुरक्षा देण्याच्या उद्देशाने सरकारने सुरू केली होती. ही योजना EPFO च्या तीन योजनांचा – EPF, EPS आणि EDLI – भाग आहे. यात कर्मचारी कोणतेही योगदान देत नाही. कंपनी किंवा नियोक्ता (Employer) कर्मचारीच्या मूलभूत वेतन आणि महागाई भत्त्याचा (DA) 0.50% हिस्सा EDLI योजनेत जमा करतो. हे योगदान प्रत्येक महिन्यात जास्तीत जास्त ७५ रुपये असू शकते.
फायदे कोणाला आणि किती मिळतात?
EDLI योजनेच्या अंतर्गत मिळणारा विमा कव्हर कर्मचारीच्या मृत्यूनंतर त्याच्या नामनिर्देशीत किंवा कायदेशीर वारसाला दिला जातो. जर कर्मचारीने कोणाला नामनिर्देशीत केले नाही, तर कुटुंबातील सदस्य (पतिपत्नी, अविवाहित मुली आणि अल्पवयीन मुले) याचा लाभ घेऊ शकतात.
विमा रक्कम कशी गणली जाते?
विमा रक्कम कर्मचारीच्या मृत्यूपूर्वीच्या १२ महिन्यांच्या सरासरी मासिक वेतनाच्या आधारावर ठरवली जाते. विमा रक्कम = (शेवटच्या १२ महिन्यांच्या सरासरी वेतनाचा ३५ पट) + बोनस रक्कम. सरासरी मासिक वेतनाची जास्तीत जास्त मर्यादा १५,००० रुपये आहे. याव्यतिरिक्त, १.७५ लाख रुपयांचा बोनस देखील दिला जातो.
EDLIच्या नियमांमध्ये बदल
१. एक वर्षाच्या सेवेसाठी पूर्वी, जर एखादा EPF सदस्य एक वर्षाच्या आधीच नोकरीतून निधन पावला, तर कुटुंबाला EDLI डेथ बेनेफिट मिळत नव्हता. आता या नियमात बदल झाला आहे. नवीन नियमांनुसार, जर कोणत्याही EPF सदस्याचे निधन एक वर्षापेक्षा कमी सेवा कालावधीत झाले, तरही त्यांच्या कुटुंबाला किमान ₹५०,००० रुपयांचा विमा लाभ मिळेल.
क्लेम कसा करावा आणि कोणत्या कागदपत्रांची आवश्यकता आहे?
कर्मचारीच्या मृत्यूनंतर नामनिर्देशीतास EDLI क्लेमसाठी फॉर्म 5 IF भरावे लागते. या फॉर्मला नियोक्त्याकडून प्रमाणित करून घ्यावे लागते. आवश्यक कागदपत्रे: कर्मचारीचे मृत्यू प्रमाणपत्र, दावा करणाऱ्याचा रद्द केलेला चेक, जर नामनिर्देशीत अल्पवयीन असेल तर पालकत्व प्रमाणपत्र, कायदेशीर वारसाने क्लेम केल्यास वारस प्रमाणपत्र, फॉर्म 5 IF.
क्लेम फॉर्म रीजनल EPF कमिश्नरच्या ऑफिसमध्ये जमा करावा लागतो. EPFO ३० दिवसांच्या आत क्लेमचे निपटारा करतो. उशीर झाल्यास, नामनिर्देशीतास १२% वार्षिक दराने व्याज मिळण्याचा अधिकार आहे.
Disclaimer: ही माहिती EPFO आणि EDLI योजनेशी संबंधित नियमांवर आधारित आहे. कृपया अधिकृत स्रोतांकडून अद्ययावत माहिती मिळवा आणि आवश्यक तेथे तज्ञांचा सल्ला घ्या.
