पब्लिक प्रॉव्हिडंट फंड (PPF) खात्यात नियमित बचत करणाऱ्या नागरिकांसाठी 15 वर्षांची मुदत पूर्ण झाल्यावर सर्वात मोठा प्रश्न असतो— पुढे खाते कसे चालेल? पैसे भरायचे थांबवल्यानंतरही खात्यावर व्याज मिळत राहील का? याचे उत्तर होय आहे, पण काही महत्त्वाच्या शर्तींसह. 15 वर्षे पूर्ण झाल्यावर PPF खातेदारांना तीन पर्याय मिळतात: संपूर्ण रक्कम काढणे, कोणताही नवीन जमा न करता पाच वर्षांचा ब्लॉक निवडून खाते चालू ठेवणे किंवा नवीन जमा सुरू ठेवत पाच वर्षांचे विस्तार करणे.
पैसे न भरताही खाते कसे चालू राहते?
जर 15 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर खातेदाराने नवीन जमा न करता कोणताही फॉर्म (Form H) भरला नाही, तर खाते आपोआप निष्क्रिय विस्तार मोडमध्ये जाते. या स्थितीत खात्यातील रकमेवर व्याज मिळत राहते. मात्र, या काळात नवीन जमा स्वीकारले जात नाहीत आणि कर सवलतीही लागू होत नाहीत. खात्याची स्थिती नियमानुसार असेल, आणि खाते बंद घोषित केलेले नसेल, तर खाते ‘जिवंत’ राहते आणि व्याज मिळत राहते.
तीन पर्याय कोणते?
PPF खातेधारकांकडे 15 वर्षे पूर्ण झाल्यावर हे तीन पर्याय असतात:
- संपूर्ण रक्कम काढणे – जमा रक्कम + व्याज पूर्णपणे, तेही करमुक्त.
- निष्क्रिय विस्तार (नवीन जमा नाही) – जुनी रक्कम कायम राहते आणि त्यावर व्याज मिळत राहते.
- सक्रिय विस्तार (नवीन जमासह) – Form H भरून पाच वर्षांसाठी खाते सक्रिय ठेवता येते; नवीन जमा, करसवलत आणि काही मर्यादांसह पैसे काढणे शक्य.
नवीन जमा न करता चालू ठेवण्याचा फायदा
अनेक गुंतवणूकदारांना हा पर्याय माहिती नसतो. जर तुम्हाला कोणतीही नवीन गुंतवणूक करायची नसेल, तरी ही योजना जुनी रक्कम वाढवत ठेवण्याचा सुरक्षित मार्ग देते. महिन्याच्या ५ तारखेनंतरच्या सर्वात कमी बॅलन्सवर व्याजाची गणना केली जाते आणि वर्षअखेरीस ते जमा केले जाते.
खातेदाराच्या निधनानंतरही व्याज मिळतं
नियमांनुसार खातेदाराच्या निधनानंतरही PPF खात्यातील जमा रक्कमेवर व्याज मिळत राहते. वारसाने दावा प्रक्रिया पूर्ण करून खाते बंद होईपर्यंत वर्षअखेरीस व्याज जमा केले जाते.
सक्रिय विस्तार निवडला तर काय मिळेल?
जर खातेदाराने Form H देऊन खाते सक्रिय विस्तारात नेले, तर:
- नवीन जमा करता येतात
- कलम 80C अंतर्गत करसवलत मिळते
- परंतु या कालावधीत फक्त सुरुवातीच्या बॅलन्सच्या 60% पर्यंतच पैसे काढता येतात
कर सवलत कधी मिळते आणि कधी नाही?
15 वर्षांनंतर जर नवीन जमा सुरू ठेवायचे असतील तर सक्रिय विस्तार आवश्यक आहे. निष्क्रिय विस्तारात खाते चालू राहते, पण:
- करसवलत मिळत नाही
- नवीन जमा करता येत नाही
- फक्त व्याज जमा होत राहते
व्याजदर आणि सुरक्षितता
सध्या PPF व्याजदर अंदाजे 7.1% असून, वर्षभरात सरकार त्यात बदल करू शकते. PPF हा EEE श्रेणीतील गुंतवणूक पर्याय आहे—म्हणजे जमा, व्याज आणि परिपक्वता रक्कम पूर्णपणे करमुक्त. हा दीर्घकालीन, सुरक्षित आणि हमी व्याजदर असलेला गुंतवणूक पर्याय आहे.
